Powrót do bazy wiedzy

7.Powstanie w getcie warszawskim.





Niemieckie działania związane z „ostatecznym rozwiązaniem kwestii żydowskiej” po 1942 r. przybrały na sile. Zepchniętą do gett ludność żydowską nie tylko szykanowano na rozliczne sposoby, ale przystąpiono do metodycznej jej likwidacji. W ramach tzw. Akcji „Reinhardt” zaczęto mordować Żydów w Generalnym Gubernatorstwie oraz na białostocczyźnie.
22 lipca 1942 r. władze niemieckie rozpoczęły kluczową dla zbrodniczej akcji tzw. Grossaktion Warschau, która miała na celu „rozładowanie” warszawskiego getta. Oficjalnie ludność getta miano „przesiedlić na wschód”, jednak rzeczywistym kierunkiem pociągów były obozy zagłady, m. in. w Treblince.
Załadunek ludności żydowskiej na Umschlagplatzu w Warszawie do jednego z transportów do obozów zagłady:
https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/47/Umschlagplatz_loading.jpg



Działania niemieckie pchnęły część ludności żydowskiej do oporu. Najbardziej znaną organizacją bojową tworzoną przez Żydów na terenie okupowanej Polski pozostaje wciąż powołana w lipcu 1942 r. Żydowska Organizacja Bojowa (związana z lewicowymi ruchami politycznymi). Oprócz niej powołano Żydowski Związek Wojskowy, związany z ruchem syjonistycznym, który mieli współtworzyć także byli oficerowie Wojska Polskiego pochodzenia żydowskiego.
Pomimo wspólnego zagrożenia różnice polityczne pomiędzy obiema organizacjami były zbyt silne, by doprowadzić do porozumienia i zjednoczenia w walce.
ŻZW:
http://polish-jewish-heritage.org/pol/june_04_wojskowy.htm


Artykuł o niejasnościach związanych z powstaniem ŻZW:
http://www.holocaustresearch.pl/index.php?mod=news&show=225&template=print



19 kwietnia 1943 r. do getta (szkieletowego, po wcześniejszych wywózkach) wkroczyły oddziały niemieckie. Obie organizacje żydowskie stawiły zbrojny opór. Do legendy przeszły takie wydarzenia jak trzydniowa bitwa na placu Muranowskim, gdzie znajdowała się arsenał ŻZW, zaś na dachu domu miały powiewać flagi biało-niebieska (żydowska) i biało-czerwona (polska) oraz zakończona śmiercią obrońców walka o bunkier sztabu ŻOB przy ul. Miłej 18.
23 kwietnia 1943 r. premier i wódz naczelny, gen. Sikorski wydał odezwę do ludności Warszawy, by na wszelkie sposoby pomagać powstańcom. Odezwę w kraju kolportowała „Żegota”.


Odezwa ŻOB do mieszkańców Warszawy:
https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/fa/Odezwa_%C5%BBOB_23_kwietnia_1943.jpg



Ulotka „Żegoty” z odezwą gen. Sikorskiego:
https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/0e/%C5%BBegota_ulotka_Polacy.JPG


Niemieccy żołnierze w płonącym getcie:
https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/0c/Ghetto_Uprising_Warsaw2.jpg



23 kwietnia nowy dowódca „akcji” w getcie, niemiecki gen. Jurgen Stroop wydał zakaz, pod groźbą kary śmierci, wstępowania na teren getta ludności polskiej. Pomimo to polskie oddziały próbowały dokonywać szeregu akcji dywersyjnych, mających na celu likwidację posterunków niemieckich pilnujących granic getta. Nie powiodła się podejmowana przez AK próba wysadzenia muru getta. Część bojowców ŻOB udało się ewakuować na „aryjską” stronę kanałami. Większość bojowców ŻZW poniosła śmierć na terenie getta. 16 maja gen. Stroop nakazał wysadzenie Wielkiej Synagogi w Warszawie, symbolicznie kończąc w ten sposób tragedię żydowskiej dzielnicy. Kilka dni wcześniej 12 maja 1943 r. w Londynie popełnił samobójstwo polski polityk żydowskiego pochodzenia, Szmul Zygielbojm, który nie desperacko apelował u sprzymierzonych o pomoc, a nie mogąc się jej doczekać, w obliczu tragedii swego narodu, odebrał sobie życie.


Rozkaz Stroopa zakazujący wejścia do getta:
https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e5/Obwieszczenie_Jurgen_Stroop_23_kwietnia_1943.jpg


List pożegnalny Szmula Zygielbojma:
https://pl.wikisource.org/wiki/Ostatni_list_Szmula_Zygelbojma_%281943%29