Powrót do bazy wiedzy

7.Żegota.




Osoby pochodzenia żydowskiego (rozumianego stosownie do ówczesnego niemieckiego prawodawstwa) na terenie okupowanej Polski zaraz po wkroczeniu armii niemieckiej zostały poddane szeregowi represji. Już w czasie walk nakazywano zabezpieczenie „mienia żydowskiego”, które władze niemieckie zamierzały przejąć. Jednak najgorsze miało nadejść.
Ludność żydowską zaczęto przesiedlać do wydzielonych części miast (w przypadku ich braku Żydów pod przymusem do nich transportowano) – tzw. getta. Pierwsze z nich powstało w 8 października 1939 r. w Piotrkowie Trybunalskim. Getta odgradzano murami, zaś wszelka komunikacja ze światem zewnętrznym przebiegała pod kontrolą władz niemieckich. Żydom zmuszonym wyjść z domu nakazywano także noszenie opasek z Gwiazdą Dawida, mających odróżniać ich od „aryjskiej” ludności.
Getta posiadały całkowicie niewystarczającą jak na potrzeby skupionej w nich ludności, ilość miejsc, ponadto nie dostarczano do nich odpowiedniej ilości pożywienia. Fatalne warunki sanitarne, niedożywienie oraz praca ponad siły (do której zmuszały władze okupacyjne) powodowały wysoką śmiertelność. Do tego dochodziły niezliczone akty bestialstwa ze strony niemieckiej policji i SS, kończące się nierzadko mordowaniem przypadkowych osób.
Żydów zamkniętych w gettach szykanowano także na mnóstwo sposobów, wprowadzając wiele przepisów, włącznie z najbardziej absurdalnymi i upokarzającymi, nakazującymi np. zejście z chodnika w przypadku, gdy będzie szedł nim Niemiec. Wyjście z getta bez pozwolenia władz niemieckich (specjalnej przepustki) było zakazane. Od 1941 r. karano za nie śmiercią, podobnie jak szmugiel do getta np. żywności czy leków.


Ostateczne rozwiązanie - Endlösung der Judenfrage. Znane współcześnie także jako Holocaust lub Szoa. Pod tym biurokratycznie brzmiącym terminem mieści się jedna z najbardziej przerażających, choć niestety kolejną (po rzezi Ormian w czasie I wojny światowej) zbrodnią w historii XX wieku.
Po zajęciu Polski oraz ataku na ZSRR na obszarach kontrolowanych przez wojska niemieckie znalazło się mnóstwo ludzi, którzy zgodnie z niemieckim prawem uważani byli za Żydów. Ideologia nazistowska nie mogła pozostać obojętna wobec tego faktu zwłaszcza, że jednym z podstawowych celów głoszonych przez Hitlera miało być zdobycie „przestrzeni życiowej” dla narodu niemieckiego na wschodzie. Wschodzie, który wg nazistów należało „oczyścić”. Wojska oraz inne agendy państwa niemieckiego dokonywały tego (między innymi poprzez masowe egzekucje) już od pierwszych dni wojny. Potrzebny był jednak plan, który połączy nieskoordynowane działania w jedną machinę zagłady.
Plan tego zadania określanego enigmatycznie jako „ostateczne rozwiązanie kwestii żydowskiej” opracowano 20 stycznia 1942 r. w czasie konferencji w sielankowym, podberlińskim kurorcie Wannsee. Podczas zwołanego przez szefa Głównego Urzedu Bezpieczeństwa Rzeszy (RSHA) Reinharda Heydricha spotkania zatwierdzono plan stworzenia przemysłowego systemu mordowania ludzi, do perfekcji doprowadzony przez pracownika RSHA Adolfa Eichmanna, który stał się głównym architektem zagłady.
Willa w Wannsee:
https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/7f/Haus_der_Wannsee-Konferenz_02-2014.jpg
Protokół z konferencji:
https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/46/Wannsee_sida_1.gif
Ostateczne rozwiązanie:
http://www.zyciezazycie.pl/zyz/endlsung-der-judenfrag/1983,Endlsung-der-Judenfrage.html



W Polsce przez długi czas nie wyobrażano sobie skali okrucieństwa niemieckiego do ludności żydowskiej. Doświadczenia z poprzedniej (pierwszowojennej) okupacji ziem polskich pozwalały dużej liczbie ludności uważać armię niemiecką za okupanta okrutnego, ale nie do tego stopnia.
Ponadto władze niemieckie skrupulatnie wykorzystywały istniejące w przedwojennej Polsce resentymenty narodowościowe, etniczne i ekonomiczne. Wreszcie terror władz okupacyjnych (włącznie z karą śmierci za pomoc w ukrywaniu Żydów lub chociażby dostarczaniu im leków czy żywności, wprowadzona w Polsce w jako jedynym kraju pod niemiecką okupacją) powodowały, że wielu ludzi bało się udzielić pomocy swoim żydowskim sąsiadom.
Niemieckie bestialstwa związane z Akcją Reinhard (mordowanie Żydów w GG oraz w krajach bałtyckich), a także prowadzona w lecie 1942 r. Grossaktion Warschau (akcja „oczyszczenia” getta warszawskiego i wymordowania większej części jego mieszkańców) poruszyły nawet niechętnie ludności żydowskiej środowiska.
Wyrazem tego była słynna odezwa „Protest” wydana przez znaną polską pisarkę Zofię Kossak-Szczucką. Wydano ją w formie ulotki-plakatu w nakładzie 5000 sztuk, które w dniu 11 sierpnia 1942 r. rozpropagowano po Warszawie.
Protest:
http://www.zydziwpolsce.edu.pl/biblioteka/zrodla/r3_5d.html



Istniejący przy Biurze Informacji i Propagandy Komendy Głównej AK Referat Żydowski zajmował się zbieraniem i dokumentowanie świadectw dziejów ludności żydowskiej pod okupacją.
27 września 1942 r. w obliczu potężnej akcji eksterminacyjnej prowadzonej w Warszawie, a także w całym Generalnym Gubernatorstwie środowiska katolickie, a także socjaliści związani z ruchem niepodległościowym powołali Tymczasowy Komitet Pomocy Żydom – pierwszą stałą organizację mającą nieść pomoc ludności żydowskiej. Organizatorkami Komitetu były Zofia Kossak-Szczucka, pisarka, działaczka katolicka oraz znana działaczka socjalistyczna Wanda Krahelska.
Organizacja ta działała do 4 grudnia 1942 r. kiedy powołano oficjalnie Radę Pomocy Żydom przy Delegacie Rządu RP na Kraj, działającą pod kryptonimem Żegota.
Organizacja zajmowała się wydawaniem fałszywych („aryjskich”) dokumentów (wydano ich przeszło 60 tys. sztuk), ukrywaniem i przerzucaniem ludzi. W szczególności starano się ratować dzieci, którym często (z pomocą księży i zakonnic) wyrabiano fałszywe świadectwa chrztu i umieszczano je w prowadzonych przez zgromadzenia kościelne domach dziecka lub u zaufanych rodzin.


Ostateczne rozwiązanie na terenie Polski – dokumenty:
http://www.zyciezazycie.pl/zyz/zrodla/934,Dokumentacja.html
Pomoc Polaków:
http://zyciezazycie.pl/zyz/pomoc-polakow/1977,dok.html



Polskie i żydowskie relacje dot. pomocy udzielanej Żydom:
http://www.zyciezazycie.pl/zyz/zrodla/1973,Relacje-polskie.html
http://www.zyciezazycie.pl/zyz/zrodla/1975,Relacje-zydowskie.html



Polski Rząd na Uchodźstwie próbował zainteresować Zagładą sprzymierzone mocarstwa, które jednak pozostawały przez długi czas skupione przede wszystkim na militarnym pokonaniu III Rzeszy.
Największą rolę w udokumentowaniu na potrzeby działań dyplomatycznych niemieckich zbrodni w Polsce miał konspiracyjny kurier i oficer armii polskiej, Jan Karski. Sporządził on trzy raporty, opisujące niemieckie zbrodnie w Polsce, pierwszy w 1939 r., drugi w 1940 r., a trzeci w latach 1941-42. Niemałą pomocą był dla Karskiego jego starszy brat – Marian Kozielewski, przedwojenny komendant policji warszawskiej, który w czasie okupacji pełnił funkcję komendanta podległej Niemcom Policji Polskiej w Warszawie, będący jednocześnie oficerem polskiego podziemia.
Jesienią 1942 r. Karski przedstawił swój trzeci raport Rządowi Polskiemu. Na jego podstawie sporządzono specjalną notę dyplomatyczną (od nazwiska polskiego ministra spraw zagranicznych zwaną Notą Raczyńskiego), którą 10 grudnia 1942 r. przedstawiono mocarstwom sprzymierzonym.
Niestety nie wywołała ona większego skutku niż wydanie przez mocarstwa wspólnej deklaracji.


Nota Raczyńskiego:
http://bolekchrobry.tripod.com/polishinformationcenter19391945/id22.html


Deklaracja Narodów Zjednoczonych ws. Traktowania Żydów:
https://en.wikisource.org/wiki/Joint_Declaration_by_Members_of_the_United_Nations_Against_Extermination_of_the_Jews#cite_note-6]